Ιστορική Αναδρομή

Περιληπτική αναφορά στον βελονισμό


Μιλτιάδης Γ. Καράβης, M.D.

Στο μακραίωνο ταξίδι του ανθρώπου στον κόσμο, η τέχνη της ιατρικής μας οδηγεί να γνωρίσουμε ήθη, έθιμα, παραδόσεις, δοξασίες, γράμματα και πολιτισμούς που ανέπτυξαν οι λαοί της υφηλίου κατά την διάρκεια των παρελθόντων ιστορικών χρόνων. Θα δανειστώ από το Ελληνικό λεξικό την λέξη «εξέλιξη» για να δηλώσω την «κίνηση προς το μέλλον» που αυτή ή λέξη υπονοεί και που ταυτόχρονα χαρακτηρίζει την πορεία της ιατρικής επιστήμης (σύμφωνα με το λεξικό του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, εξέλιξη είναι το σύνολο των διαδοχικών φάσεων ενός φαινομένου ή το σύνολο των διαδοχικών αλλαγών που οδηγεί σε βελτίωση και πρόοδο). Η Ιατρική δεν άρχισε στην Κίνα, ούτε θα σταματήσει σήμερα. Υπάρχει μία συνεχής ροή γνώσεων και πληροφοριών, που οδηγούν σε αλλεπάλληλες αλλαγές που αφορούν την εικόνα που έχουμε σχηματίσει και καταγράψει για το ανθρώπινο σώμα, την υγεία και την αρρώστια. Γνώσεις παλαιότερες αντικαταστάθηκαν από νέες και απόψεις σημερινές θα αναθεωρηθούν, σαν αποτέλεσμα της διάθεσης του ιατρού-επιστήμονα να εξερευνήσει το άγνωστο εν πολλοίς και δυσπρόσιτο περιβάλλον του οργανισμού και πολλών ασθενειών.

 

Οι γνώσεις του παρελθόντος δεν είναι πάντα πρακτικά χρήσιμες, ούτε όμως και άχρηστες. Θυμίζω ιατρικές τεχνικές που καταργήθηκαν: η πρόκληση εμέτων και οι θεραπευτικοί υποκλυσμοί του μεσαίωνα, οι κοφτές βεντούζες για την πνευμονία, η απολίνωση των μαστικών αρτηριών για τη θεραπεία της στηθάγχης, η διατομή του χαλινού της γλώσσας για τον ίκτερο, η χρήση του iatren για το ευερέθιστο έντερο. Αντίθετα άλλες τεχνικές εφαρμόζονται ακόμη και σήμερα: Το όπιο εξακολουθεί να είναι το αποτελεσματικότερο φάρμακο ενάντια στον πόνο εδώ και 3.000 χρόνια. Μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες χρησιμοποιούν «κυνηγούς βοτάνων» , οι οποίοι ταξιδεύουν στο κόσμο αναζητώντας από ιθαγενείς πληθυσμούς παραδοσιακές συνταγές σκευασμάτων από βότανα, που θα οδηγήσουν στην κατασκευή αποτελεσματικότερων φαρμάκων. Το «ευλογημένο δένδρο» των Ινδών (ονομάζεται νίμ – neem) χρησιμοποιείται αιώνες σαν πηγή φαρμακευτικών ουσιών, πηγή καυσίμου, βακτηριοστατικό ενώ τα εκχυλίσματα των ανθέων και η καύση του κορμού σκοτώνει περισσότερα από διακόσια πολύ συνηθισμένα έντομα όπως ακρίδες, νηματώδεις, σκαθάρια, ψύλλους, κουνούπια και μάλιστα χωρίς να επιβαρύνεται το περιβάλλον. Η πολυεθνική εταιρεία W C Grace, απομόνωσε πρόσφατα το πιο ισχυρό συστατικό του σπόρου του δένδρου νίμ (ονομάσθηκε αζαντιραχτίν) για να το χρησιμοποιήσει ως εντομοκτόνο και βακτηριοκτόνο. Εκατοντάδες παρόμοια «μυστικά» μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, από στόμα σε στόμα, όπως τα Ομηρικά Έπη, περιμένοντας από τον σύγχρονο άνθρωπο να τα εκμεταλλευθεί προς όφελος του. Με την εισαγωγή αυτή, θέλω να δείξω ότι δεν είναι άκαιρο, ούτε αντιεπιστημονικό, ούτε καν ρομαντικό να μελετούμε ιατρικές πηγές του παρελθόντος. Ιδιαίτερα ο βελονισμός, θεωρείται το μακροβιότερο ιατρικό σύστημα επεμβατικής τεχνικής που γνωρίζουμε.

 

ιστορικη αναδρομη (2)

 

Ο βελονισμός είναι μια από τις αρχαιότερες επεμβατικές θεραπευτικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στον πλανήτη. Κοιτίδα της αρχαίας αυτής τέχνης θεωρείται η Κίνα. Σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα, μεταξύ του 3000 και 2500πΧ, στη περιοχή του Κίτρινου Ποταμού, αναπτύχθηκε ένας σπουδαίος πολιτισμός που παρήγαγε μεγάλες ανακαλύψεις σε επιστήμες και τέχνες. Την περίοδο αυτή, ανάμεσα στα άλλα επιτεύγματα, η ιατρική επιστήμη γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη που ταυτίζεται με τη διακυβέρνηση της Κίνας από τον Αυτοκράτορα Σεν Νούνγκ (2700πΧ) Σε αυτόν αποδίδεται η καλλιέργεια φυτών, η χρήση αγροτικών εργαλείων, η συγγραφή βοτανολογίου με περισσότερα από 100 θεραπευτικά βότανα και η τεχνική του βελονισμού. Στην ίδια ιστορική περίοδο (2698-2599 πΧ) ο Χοάνγκ Τι (Κίτρινος Αυτοκράτορας) θρυλείται ότι έγραψε ένα μεγάλο ιατρικό έργο που ονομάζεται Νει Κίνγκ (βιβλίο Ιατρικής). Αν οι απόψεις αυτές των Σινολόγων ιστορικών γίνουν δεκτές, το έργο αυτό πρέπει να είναι το αρχαιότερο γνωστό ιατρικό βιβλίο εσωτερικής παθολογίας στον κόσμο (Classic of Internal Medicine).

Από νεώτερες επανεκδόσεις του Νέι Κίνγκ (the classic of Acupuncture – Zhen Jiu Jia Jing, 259μ.Χ.) μαθαίνουμε ότι η κινέζικη ιατρική στηρίζεται την εποχή εκείνη στη φαρμακολογία (2000 συνταγές σκευασμάτων από βότανα), στην χειρουργική και στο βελονισμό. Στο σύγγραμμα περιγράφονται αναλυτικά οι βασικές θεωρίες στις οποίες στηρίζεται η παραδοσιακή κινέζικη ιατρική. Περιγράφονται επίσης, οι μεσημβρινοί, τα σημεία βελονισμού, οι τύποι των βελονών και η χρήση τους, οι κανόνες θεραπευτικής καθώς και διαγνωστικές μέθοδοι της εποχής όπως η ψηλάφηση των σφυγμών, η επισκόπηση της γλώσσας κ.ά. Στις σελίδες του Βιβλίου Ιατρικής παρατίθενται επίσης ανεκτίμητης ιστορικής αξίας πληροφορίες για τα ισχύοντα την εποχή εκείνη στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας των οργάνων, με σχήματα και αναλυτικές περιγραφές της καρδιακής, πνευμονικής και ηπατικής λειτουργίας. Γνωρίζοντας περιόδους ακμής (δυναστεία των Μίνγκ 1368 – 1644 μ.Χ.) και παρακμής (δυναστεία Dao Guang 1822 – 1950 μ.Χ.) το θεραπευτικό σύστημα του βελονισμού παρέμεινε αναλλοίωτο μέχρι τις μέρες μας.
Έφταναν πάντα στη δύση μεμονωμένες αναφορές και ανακοινώσεις σχετικά με μία «παράξενη» θεραπευτική τεχνική που εφαρμόζουν οι Κινέζοι. Έμποροι και ιεραπόστολοι στην αρχή, επιστημονικές αποστολές αργότερα, με σπουδαιότερη την αποστολή του Βασιλιά Ήλιου της Γαλλίας, μετέφεραν στη δύση τις εμπειρίες τους από την εφαρμογή του βελονισμού.

 

p8310378

 

Σταθμός για τη διάδοση του βελονισμού στη Δύση υπήρξε το διπλωματικό ταξίδι του προέδρου Νίξον το 1971 στη Κίνα. Ένα μέλος της δημοσιογραφικής αποστολής, ο αρχισυντάκτης των New York Times, James Reston ανέπτυξε οξεία σκωληκοειδίτιδα, χειρουργήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ο βελονισμός ως μέθοδος διεγχειρητικής αναλγησίας. Το γεγονός αυτό κάνει το γύρο του κόσμου. Αμερικανοί ιατροί επισκέφθηκαν την Κίνα, παρακολούθησαν χειρουργικές επεμβάσεις με βελονισμό και οι ανακοινώσεις τους πυροδότησαν το ενδιαφέρον του κοινού και της ιατρικής κοινότητας.